Viongozi wa Kiafrika na vipaumbele (Leadership and Priorities in Africa)

Sustainable energy is still a huge problem across Tanzania

Nakumbuka mtangazaji mmoja maarufu wa VOA aliwahi kuja Afrika kufanya interviews na marais wetu. Mojawapo ya maswali aliyokuwa akiuliza lilikuwa hivi: “Mheshimiwa Rais, umekuwa kiongozi wa nchi hii kwa kipindi kirefu sasa; ni jambo gani moja tu ambalo unadhani wananchi wako watakukumbuka kwalo?

Kitu ambacho kilimshangaza sana yule mtangazaji ni kwamba karibu marais wote wa Afrika aliowahoji (wakiwemo wastaafu), hakuna aliyeweza kujibu swali hilo kiufasaha.

Marais wetu hawajui jambo moja (moja tu) ambalo wananchi wao watalikumbuka watakapokuwa wametoka madarakani. Hata wakishastaafu hawajui ni kitu kitu gani kimoja waliwafanyia wananchi na bado kinakumbukwa.

Kila aliyemwuliza alianza “Oh unajua nimefanya mambo mengi, siwezi kuyataja yote.” Na blah blah kibao.

Lakini tuseme tu ukweli. Marais wetu wanaingiaga madarakani bila malengo. Hakuna jambo moja ambalo anakuwa nalo kwamba angetaka kulifanya. Na madhara yake wanagusa kila kitu na mwisho wa siku wanakuwa hawajafanya lolote la maana.

Au wakiamua kufanya kitu, wanaibuka na madudu ambayo huwezi kupima mafanikio yake, kwa mfano MKUKUTA, MKURABITA, KASI MPYA, KILIMO KWANZA. Hivi ni vitu ambavyo huwezi kuketi chini baadae na kupima kama vimefanikiwa au la – they are vague goals.

Ni tofauti na Rais ambaye anasema (tena kutoka moyoni) kwamba: “Mimi wakinichagua tu, nitahakikisha tunatandaza barabara za lami hadi kila makao makuu ya wilaya. Ndani ya miaka yangu kumi ya uongozi hata kama nitashindwa kila kitu ila nitahakikisha wilaya zote za Tanzania zinafikika kwa lami.” Sasa, huyo ni kiongozi.

Au mwingine anaweza akasema, “Mimi wakinichagua nitahakikisha kukosa nishati endelevu (umeme, gesi, solar, nk) hapa nchini kwetu inakuwa ni historia. Nitahakikisha tunapata umeme kwa gharama nafuu na nishati nyinginezo endelevu zinakuwa affordable.”

Wito na ombi langu ni kwamba ifike wakati sisi tunaokimbilia kugombea nyadhifa mbalimbali tujiulize: hivi ni nini nitalifanyia taifa langu endapo nitachaguliwa? Nitafanya jambo gani moja ambalo nitakumbukwa kwalo?

Ni jambo moja tu. Sio mambo lukuki.

Nani Anaongoza?

Wako wapi akina Warioba wa leo?

Wako wapi akina Sokoine wa kizazi hiki?

Nani atupatie Augustine Mrema sasa?

Ah! Nimeanza waraka wa Jicho  kwa maswali mengi leo. Ila ukiwa Mtanzania na una uchungu na nchi yako ukiyaona yanayofanyika na usiwe na maswali tunaweza kuutilia shaka uzalendo wako. Kuna kipindi imefikia hatua nika-conclude kwamba hii nchi yetu (Tanzania) inajiendesha yenyewe tu. Tukitumia mizani ya moja hadi kumi (a one-to-ten scale) na tukasema 1 inawakilisha hali duni na kumi inasimama kwenye kilele cha ubora; ninaweza kusema kwamba hapa tulipofikia (Tanzania) tuna namba 2 au 3 – kiutendaji. Mambo hayafanyiki. Watendaji hatuwajui, hawaonekani.

Enzi zile akina Warioba walisema, walitoa amri, mambo yakafanyika. Akina Sokoine hawakuwahi kufanya urafiki na ulaghai, ughoghoi wala uvivu. Walikuwa wasemaji, wafuatiliaji na wachapakazi. Ulikuwa ukifanya kazi chini yao halafu ukazembea wasingekuonea haya hata kidogo. Walikuwa tayari kufa kwa ajili ya maendeleo ya watu wao. Hawakuogopa.

Japo umaarufu wake kisiasa ulikuja kushuka kwa sababu ambazo wanaozijua si wengi ila tulio wengi tutamkumbuka mtu aliyejulikana kwa jina la Augustine Lyatonga Mrema. Enzi zake watu walifanya kazi bwana. Huyu bwana alipewa wizara moja tu lakini kwa sababu ya utendaji wake hata watendaji wa wizara zingine walikuwa wanatekeleza wajibu wao ipasavyo. Hakuwa lelemama tena. Hakucheka na mtu ilipokuja kwenye masuala nyeti ya maendeleo ya wananchi.

Leo hii tumebaki na usemi mmoja – Tanzania ni nchi ya amani. Hii si kweli hata kidogo. Nani kakwambia hii ni nchi ya amani? Amani na ujinga wapi na wapi? Amani ipi wakati siwezi kuendesha gari yangu na kusimama kwenye mataa bila kufunga (tight) vioo vya gari yangu? Mtu unaibiwa kila kitu mchana-mchana tena kwenye mataa ukisubiri taa ya kijani iwake. Amani ipi wakati asilimia 90 ya wananchi wote (milioni 40) wanaishi kwa kipato cha chini ya dola moja kwa siku? Amani ipi wakati Tanzania inaongoza kwa idadi ya vifo vya akina mama na watoto walio chini ya miaka mitano tena kwa magonjwa yanayotibika? Ni amani gani unayosema wakati kila wiki tunapoteza maisha ya watu wapatao 20 kwa ajali za barabarani? Amani au ujinga?

Huku Temeke ninapoishi ukitembea njiani unajisikia vibaya. Takataka zimejaa kila kona hadi katikati ya barabara. Watu wanajimwagia uchafu popote wanapotaka, wakati wowote. Hakuna anayeweza kuwazuia. Nani? Marundo ya takataka za kila namna zimetapakaa na wala hakuna anayejali. Halafu jinsi tulivyo wajinga unaweza kukuta mamilioni ya pesa yanatengwa kila mwezi kwa ajili ya usafi wa Temeke na inaishia mifukoni mwa wajanja wachache. Haiingii akilini kusema kwamba halmashauri kama ya Temeke haina ofisi inayohusika na usafi. Na unaweza kukuta jamaa aliyewekwa kwenye kitengo cha usafi anatembelea Toyota Land Cruiser ya milioni 150. Unachojiuliza ni hiki: anapita wapi? Jibu lake ni rahisi: anapita juu ya takataka. Takataka haziwezi kumsumbua yeye hata kidogo kwa sababu gari “yake” ina AC (kiyoyozi) na muda wote anakuwa amefunga vioo – shauri yenu.

Tunasikitisha. Tunatia kinyaa. Tunasubiri UN, World Bank na IMF waje kufagia barabara zetu. Thubutu. Kwao hata vumbi hakuna. Kula kwetu vumbi kwao ni mradi. Fungu za fedha zitatengwa tutakapougua kutokana na hili hili vumbi na wao watapewa hizo fedha na kuja huku kutalii.